Farklılıkların Ontolojisi veya Özenin Simyası:
Aşk Neden Kaosa Karşı Bir Direniş Eylemidir
“Dış dünya parçalara ayrıldığı için, kendi içsel düzen duygusunu korumaya karar vermişti. Dış kaosa karşı son savunma hattı, küçük ve kişisel bir isyandı.” — Sándor Márai
Zamanın nehrine fırlatılmışız. Her sabah dünkü bizleri yıkayıp götürüyor, geride sadece bir süreklilik illüzyonu bırakıyor. İçimdeki Stoacı yorgun bir gülümsemeyle bakıyor: Akıntıya direnmek veya ona körü körüne teslim olmak için muazzam miktarda ruhsal enerji harcıyorum. Ve dünyanın Logos’una karşı tek kontrolümdeki bölgenin, kendi içsel rızam olduğunu unutuyorum. Bu Evrendeki her şey sonludur ve değişkendir. Sadece Değişimin kendisi sonsuzluk iddiasındadır.
Peki biz bu girdabın neresindeyiz?
Teolojik açmaz bizim statümüzde yatıyor: İçimizde Imago Dei'yi — Tanrı’nın Sureti ve Benzerliğini — taşıyoruz. Ancak en basit hücrenin gizemi veya bir pirenin heybeti karşısında aklımız durup kalıyorsa, Yaratıcı’nın büyüklüğünü nasıl kavrayabiliriz? Kendi nefesimizin bir sonraki anı karşısında bile güçsüzsek, Her Şeye Gücü Yeten’e nasıl benzeyebiliriz?
İşte burada bilim ve aklın gururu susuyor, yerini gnostik bir idrake bırakıyor. Yaratıcı’yı güç veya zeka yoluyla kavrayamayız. O’na ancak tecelli (emanation) yoluyla yaklaşabiliriz — yani bu dünyanın çokluğunda kendini nasıl gösterdiği aracılığıyla.
Dünya tek bir blok değildir. Sonsuz farklılıklardan, ayrımlardan ve tonlardan dokunmuştur. Bu çokluk, madde içine gizlenmiş kutsal ışığın dağılmış kıvılcımlarıdır. Ve işte burada, Stoacı tevazu ile teolojik huşunun kesiştiği noktada, tek onurlu cevap doğar.
Bu cevap Aşk'tır. Ancak anlık tutku veya kör bağlılık olan aşk değil. En yüksek, ontolojik anlamıyla Aşk, Özen'dir. Martin Buber’in yazdığı gibi: “Aşk bir duygu değildir. Bir Ben’in bir Sen’e karşı sorumluluğudur.”
Farklılıkları sevmek, ötekililiğin kutsallığını kabul etmek demektir. Çeşitliliği korumak, dünyanın Pleroma’sını (bütünlüğünü) çürümeden korumak anlamına gelir. Fizik yasalarına göre yok oluşa doğru giden bir dünyada, her özen eylemi sessiz bir isyandır. Bu, düzen ve anlamdan bir ada yaratmaktır.
Dünyayı tüm benzersizliğiyle sevmeyi öğrendiğimizde, asli işlevimizi yerine getiririz: Yaratıcı’nın “bahçıvanları” oluruz. O’nun gücünün, elimizden gelen o küçük kısmını üstleniriz — koruma ve değer verme gücünü. Kendimizi ve etrafımızdaki alanı temiz tutmak, kaosa karşı bir direniş eylemidir. Hayat’a “evet” demenin bir yoludur; ondan sonsuzluk talep etmeden, ona her anlamda anlam katarak.
Bakışın Simyası: “O"ndan “Sen"e
“Tüm gerçek yaşam karşılaşmadır.” — Martin Buber
Bu felsefe fotoğrafçılığımda nasıl canlanıyor? Ne de olsa fotoğraf makinem doğası gereği bir yabancılaştırma aracıdır. Objektifi doğrultarak canlı dünyayı bir kareye, bir görüntüye, tüketim nesnesine dönüştürürüz.
Buber’in aşk hakkındaki bu düşüncesi, iki tür ilişki kavramıyla doğrudan bağlantılıdır. Birincisi “Ben-O"dur. Bu, işlevler ve kullanım dünyasıdır. Modern dünyada insanlara “O” olarak bakmaya alışkınız: haberlerdeki istatistikler, uygulamalardaki trafik, hedeflere ulaşmak için bir kaynak. İkinci tür ise “Ben-Sen"dir. Bu, karşılaşma, diyalog ve ötekinin mutlak değerini tanıma dünyasıdır.
The Humans v.21 projem, objektif aracılığıyla “Ben-Sen” ilişkileri kurma girişimidir. Burada kamera bir sabitleme aracı olmaktan çıkar ve bir köprü haline gelir. Bu köprünün temelinde “İkili Kural” ve değer yargılarından tamamen vazgeçiş yatar. Bu dünyada “kimin haklı olduğunu” açıklamam. Görüşlerimi empoze etmem. Sadece orada bulunurum; bu anlamların ve kişinin kendini göstermesine izin veririm.
Yargılayamam, sadece anın kırılganlığını yakalayarak koruyabilirim. Ben, “öteki"nde ve tanıdık olanda, yabancı kültürde, bilinmeyen yüzlerde, olaylarda ve anlarda evrensel insanlığı arayan kişiyim. Aynı zamanda hem Tanık hem de Gezginim.
Bu ontoloji projenin tüm Perdelerine işlemiştir. Perde I “Savaşsız Gezegen”de, her somut anda Hayat’a “evet” demeyi öğrenirim (Carpe Diem Amor Fati). Perde III “Çocuklar Her Zaman Çocuktur”da, yetişkin geleneklerinin sınırlarının silindiği mutlak, önyargısız saflığı görürüm. Perde V “Rus Bakışı. Çin”de, ötekililiğin kutsallığını kabul etmeyle yüzleşir, yabancı ve anlaşılmaz bir kültürde ilahi ışığın kıvılcımlarını görmeyi öğrenirim.
Haritalar nefes almaz. Bu önemli bir hatırlatmadır. Hiçbir jeopolitik şema veya felsefi teori nabzın atışını aktaramaz. Ama fotoğraf nefes alır. Karelerimde sessizlik kaosla yan yana gelir ve çatışma bölgelerinde hayat durmaz. Bu karşıtlıkta, Pleroma’nın entropiye karşı zaferini görürüz.
Bütünlüğün Korunması
Bütün bunları neden yapıyorum?
Sadece insanları fotoğraflamıyorum. Kameram aracılığıyla bu dünyanın bütünlüğünü korumaya çalışıyorum. Sevgiyle kaydedilen her kare, her an, her olay benim seçimim ve çürümeye karşı kişisel direniş eylemimdir.
Benim için Sevmek, Hayat’ı anlamanın en basit anahtarıdır. Bu bir duygu değil, ruhun bir eylemidir.
Evet, zamanın nehrini durduramayız, ancak bizden iz bırakmadan akıp gitmemesi için ondan dikkatlice biraz su alabiliriz. Dünyayı entropiden kurtaramayız, ancak içinde varlığımızın parlak izlerini bırakabiliriz. Kendi varlığımızın veya ortak varlığımızın.
Bu yayın, The Humans v.21 araştırma projesinin bir parçasıdır.
